Pa drite e uje per memedhene

Ne vazhdimesi te shkrimit te meparshem po permend disa prej ushtrimeve fillestare qe doktor Berisha e yllka e dalluar Nano do benin (ose do kishin bere) mire te zgjidhnin ne fillim:

- Rritja e perdorimit te alternativave to energjise elektrike

Alternativa kryesore, me e kapshme, me e gatshme dhe me e lire ISHTE lenda drusore -- tani nuk eshte me as e gatshme as a e lire po eshte e qarte si funksionon tregu (oxhaqet romantike me dru jane zevendesuar me ato me gaz dhe te druvaret e Amerikes). Gazi i lenget eshte pak i ngurte te pakten ne tregun shqiptar ose shume i lengshem nqs behet fjala per cmimet. E pikerisht ketu mund te nderhynte lehte qeveria duke ulur taksat e tarifat ne minimum (zero!) ne menyre qe tregu te funksiononte sa me mire (rritej fitimi, dynden tregtaret).

- Rrjeti i shperndarjes se energjise

Pak me largpames do te ishte mbeshtetja fiskale e cdo investimi ne rrjetin e shperndarjes qe te pakten ndertimet e reja te lidheshin me rrjetin e gazit. Mbase i vete mendja ndonjerit te fute dhe ca tuba gazi te lengshem ne kanalet qe hapen e mbyllen perdite. Qe Shqiperia do lidhet nje dite me rrjetin nderkombetar te gazit nuk eshte per tu dyshuar fare -- ceshtja eshte kur, kush dhe pse. Mungesa e cfaredo rrjeti shperndarje do bente qe rrjeti thjesht te tranzitonte Shqiperine me destinacion Europen. Prania e rrjetit do rriste gjasat qe nje ndermarrje e tille te behej nepermjet Shqiperise (dhe jo Greqise apo Serbise etj. etj.) sepse futej ne llogari dhe tregu shqiptar.

- Burimet vendase te energjise

Perse cdo qeveri shqiptare ngulmon ne projekte madheshtore nderkohe qe vepra qe i kane kushtuar popullit shqiptar djerse, mund, pse jo dhe gjak lihen te ngordhin qe te vijne sorrat e ti cukitin?

* Nafta

Ne artikullin e meposhtem (2004) detajohen se si qeveria dhe drejtoria gjeniale e naftes shqiptare ia falen Patosin firmes 1 personeshe kanadeze te perbere nga inxhinjeri i ri Richard Wadsworth i punesuar nga nje firme tjeter po ne kete fushe nafte -- shkurt firma-inxhinjer mori te drejten e 95% te naftes qe do nxirrte me teper se cfare nxirreshe .. nivel i cili ishte ne piken me te ulet te shekullit besoj:

http://www.321gold.com/editorials/moriarty/moriarty100404.html

"""Albpetrol signed a deal with Bankers Petroleum this past June 19th whereby Bankers Petroleum would take control of 28 oil wells immediately in Albania at Patos Marinza. In return for a $2 million work commitment, Bankers Pete would take control of a number of oil wells at the field. Banker Pete gets 30% of the existing production and 95% of all increase in production from the wells under their control.
Albpetrol gets 70% of all existing production and a 1% override on all increase in production increasing to 5% override when Bankers Pete has recouped their initial investment.
The deal is working for everyone. Since June, by spending an average of $50,000 per well to optimize production, Bankers Pete has brought 25 wells on line and is netting 1,200 barrels of oil a day. Bankers Pete anticipates production of about 1.25 million barrels per year by the end of 2005.
It's a good time to be in the oil business, especially when someone will hand you dozens of wells and allow you to keep 95% of what you can increase in production. It's a brilliant move by Albpetrol and obviously by Bankers Pete whose shares have rocketed from $.45 in late August to $.65 today. The word is getting out and volume was a blistering 1.2 million shares this past Friday."""

E sot Bankers Petroleum eshte kompani publike qe vlen miliarda dhe ne faqen kryesore te saj ka si strategji te vetme marrjen ne kontroll te gjithe naftes shqiptare. Fusha e naftes se Marinzes eshte sipas vete kompanise "fusha e naftes tokesore me e madhe ne kontinentin europian" !!! Po i le detajet e tjera per nje shkrim tjeter se kjo behet terkuze pafund.

* Qymyri

Po ashtu si nafta e rende dhe qymyri i papaster (ne aspektin mineralogjik te fjales) shqiptar mund te perdoret fare mire -- thjesht ka nevoje per me teper "perkedhelje". E besoj qe me rrenimet disa dhjetera vjecare po i vjen koha tja falim dikujt qe di si ta perkedheli (sidomos keto vite qe cmimet e gjithe mineraleve kane shkuar ne stratosfere). Nderkohe qe ne do importojme qymyr nga kushedi ku. Ashtu si dhe Kina, Shqiperia duhet te perdore qymyrin si nje prej burimeve energjitike (domosdo brenda parametrave europiane te pastertise). Qeveria me patjeter duhet tju hapi rruge firmave shqiptare qe te mund blejne e te riperterijne pjese te ndryshme te kompleksit minerar - e qarte qe me terheqje kapitali te huaj pse jo dhe vendor gje qe eshte pikerisht kyci i suksesit kinez (MILIARDAT e kursimeve individuale qe investohen ose direkt ose nepermjet firmave te investimeve si kjo nga kompjuteri i te cilit po shkruaj une tani!)

"Bomba" atomike shqiptare

Berisha ka nevoje per Ritalin !! Ky lloj ilaci ju jepet individeve (zakonisht femije) qe kane mungese perqendrimi dhe teprice veprimi (ADHD). Po mbase ai thjesht e ka nga deshira e papermbajtur per tja zgjidhur te gjitha hallet popullit sa me shpejt.

S'merret vesh se cilit popull ama! Plehrat jane shume problem ne Shqiperi po ideja madheshtore ishte te mblidhnim e sillnim plehrat italiane e ti groposnim ne rrethinat e Tiranes. Shqiperia ngeli me kandila po jo ne duhet te mendojme per popullin mik italian qe e keputen cmimet e larta energjitike. Eneli, gjigandi energjitik italian, po na vjen ne ndihme me ne fund duke ndertuar nje kryeveper me teknologjine me te fundit dhe sipas standarteve europiane (qe nuk e di pse nuk pranohen nga populli i vendeve ku miratohen). Shqiperia ka miniera e miniera qymyri qe u bene qymyr duke pritur te bejne qymyr. Jo bre pse te lodhemi ne kur fap na e jep italiani qymyrin e gatshem. Shume bukur pra, importojme qymyrin dhe tymrat e kanceret, dhe eksportojme energjine e lire per popullin e mire italian. I mire eshte dreqi, po jo me i mire se toni ore trapa!!!

E bomba e fundit e Berishes domosdo qe do ishte atomike. Se perparon shkenca e doktorit me hapa gjigande. Tani jo se kam ndonje gje kunder shkences atomike, po ngadale bre burre ngadale! Aj te zgjidhim nje e nga nje ato qe zgjidhen lehte ne fillim e pastaj duke ja marre doren le te zgjidhim ato ushtrimet me yll ne fund te kapitullit. Apo ju doktor i dashur nuk keni patur nevoje ndonjehere per te zgjidhur ato problemet fillestare ne fillim!!??

Turizmi kulturor

Kur flitet per turizmin si sektor strategjik per ekonomine e vendit behet fjala per turiste te huaj (qofte dhe shqiptare por qe banojne jashte) sepse perndryshe do ishte njesoj sikur te deklaroje shitblerjen si sektor strategjik (qe nuk rrit bilancin e kombit po thjesht kalon parate nga njera dore ne tjetren).

E turistet e huaj nuk (do) vijne ne Shqiperi per arkitekturen tone te bukur shterpo-komuniste, apo per balten, pluhurin e shoshitjen neper rruget tona. E sidomos jo e jo per ushqimin qe sherbejne restorantet tona. Shume kane ardhur dhe do te vijne per ate dicka qe e ben kete cope toke Shqiperi dhe ne Shqipetare, per ate emer e ato bema, per vuajtjet e qendresen, per mikpritjen dhe ashpersine, per traditat dhe kontradiktat, per rrenojat e keshtjellave dhe bunkeret e Enverit, per kenget e per vallet, per gjuhen e perendive, per malet e kreshniket, per qytetaret me te lashte e me te prapambetur te Europes.

Duke huazuar nga Gjergj Kastrioti, "kulturen nuk jua solla une, ate e gjeta midis jush". E nxirreni e shfaqeni ate kulture e tradite qe e di qe e keni, neper panaire, festa e festivale, ku behen cirqe me veshje e motive popullore; ku luhen lojra, kenge, valle, tragjedi e komedi te vjetra e te reja, te vecanta shqiptare po dhe rajonale; ku rikrijohet historia e nxirret muzeu ne rruge e sheshe; gatuhen pasterma, zorgucka, byreke e zien rakia, pekmezi, e tundet dhalli, gjize, djathe; ku skulpton gurin e drurin mjeshtri i Partenonit, pallateve te Atlantis te Kretes e keshtjellave te Drakules, i liburnave qe bene historine e Mesdheut, e i lahutave te Stradivarit.

Disa lloje veprimtarish mund te behen vetem disa here ne vit ndersa te tjera mund te behen akoma me shpesh apo dhe te jene te perditshme sidomos gjate stines turistike. Pjesemarresit te lejohen e te mundesohen te ngrejne tenda e "kasolle" te perkohshme ne mjediset me te pershtatshme si sheshet kryesore, rruget anes detit, liqenit, plazheve etj. Le t'jua perziejne barkun keto ngrehina gjithe atyre me ndjenja te larta estetike, autore te rrenojes arkitekturale qe eshte sot Shqiperia. Rendesi ka te ringjallet veprimtaria, te gelojne qytetet, te zbaviten te ardhurit.

Tipari me I domosdoshem eshte pjesemarrja e te ardhurve duke ju demonstruar, shpjeguar e mesuar si te kendojne nje iso, vallezojne nje valle te lashte, gatuajne nje gje te vecante, bejne nje fyell, pizge e qindra sende te tjera qe shqiptari I ka bere me mijera vjet me rradhe. Mund tu ofrohen veshje popullore per te vallezuar e fotografuar (ne cdo plazh amerikan ka dyqane fotosh te vjetra ku mund vishesh si kauboj apo indian e te te bejne nje foto daleboje si te atyre koheve), incizimi i isos a kenges, video e valles, fyelli (papucet, festja e kesula, shpata) i bere (i parapergatitur ose i perfunduar me vone nga mjeshtri). Qyteti i Williamsburg te shtetit te Virxhinia eshte ruajtur e ringritur e kthyer ne nje pike kryesore te turizmit kulturor ne Amerike. Gazeta shtypet si 2-300 vjet me pare, karrocat me kuaj qe vertiten ngado behen me dore si atehere, po ashtu armet e veshjet e njerezve te punesuar kudo neper qytetin muze te afte te te rrefejne si profesore te vertete historie. Vizitoret nxiten qe te rradhitin ca shkronja, shtypin nje faqe, apo dhe te rrine me gjate per te mesuar sic duhet e per te bere dicka se bashku

Ne fillim prinderit (shqiptare e te huaj) do paguajne per femijet e me vone mbase marrin pjese dhe vete. Shtepite e pionerit kane qene nje pervoje e pasuri e pacmueshme (qe kam pature mundesine dhe fatin te marr pjese) e cila duhet rikrijuar po mire do te ishte ti nxirrnin aktivitetet ne sheshe e rruge e plazhe atje ku jane njerezit e jo brenda mureve. Ne nje qyteze fare fare te vogel ne bregdetin amerikan pothuajse gjysma e sendeve te muzeut ishte nxjerre ne tavolina buze rruges e vullnetare e punonjes te shpjegonin me kenaqesi e krenari historine e Delaware te poshtem.

Ne mbremje ne breg te liqenit ose detit, ne plazh rreth nje zjarri te madh ku zien rakia e piqet kukurreci (sic eshte kthyer ne veprimtari turistike ne Hawaii pjekja e mishit ne gropen e reres buze detit) e kendohen kenge lloj-lloje vizitoret kenaqen me frutet e punes se tyre me nje vleresim te ri te sapo fituar e te paimagjinueshem me pare per kete vend te lashte, njerez qejflinj, te dashur e te mocem, plot tradita.

Mbase mund te jete veshtire ne fillim se ne shqiptaret qenkerkemi namusqare e te rende. Po nqs ne mund ta "ulim" veten per kafshaten e gojes ne menyra te tilla qe i njohim mire se fundmi, pse jo per ta ngritur veten nje dite te afert kur te njihet se te kujt jane keto valle e te kujt jane keto xhamadane e fustanella, lahuta e iso rrenqethese? Mos e lini paren e beut tjua shuaje kengen o varfanjaket e mi.

Keto lloj veprimtarish kane nevoje per, dhe ndihmojne ne, njohjen dhe mbajtjen gjalle te traditave, historise etj. Po sa e njohim tani historine e qytetit a fshatit tone? Sa mund tja shpjegojme nje vizitori? Cfare ju tregojme te tjereve per vendin tone? Per te kaluaren, te tashmen e te ardhmen? Se goja zbraz cfare ka shpirti. E tani e kemi te renduar e rrefejme rrefenja krimi, korrupsioni, varferie e me rradhe. Lodhemi vete kur degjojme keto e jo me ata qe vijne per tu gezuar e clodhur.

Kohet e fundit eshte kuvenduar, mashtruar, premtuar e mosvepruar ne lidhje me rruget. Disa prej ketyre premtimeve jane bere per rruge qe te cojne ne vende turistike. Per mendimin tim zbulimi, rindertimi, restaurimi, dhe mirembajtja e ketyre vendeve duhen vene perpara infrastruktures. Cfare vlere ka rruga e mire per ne Dardhe te Korces kur kishat (zevendeso ketu qindra vende e objekte historike e kulturore te tjera) u lane te myken, te vidhen, e te shemben? Se pari duhet te jete arsyeja per te vajtur diku e me pas si e qysh (rruge, hotele, restorante, kafene, dyqane dhuratash etj). Ndersa 2-3 vjet mosmirembajtje rrugesh shkakton deme te riparueshme e mosmirembajtja e trashegimise mund dhe ka qene katastrofike per shume objekte te kultures shqiptare.